'Take Back the Night'

De eerste Heksennacht, 'Take Back the Night', vond plaats in de Verenigde Staten in Philadelphia in oktober 1975. Vrouwen protesteerden na de moord op microbiologe Susan Alexander Speeth, die werd neergestoken terwijl ze alleen naar huis liep, slechts een straat van haar huis.

Fotocollage van de heksennacht 1978 te Den Haag.

Een andere uitleg is dat de heksennacht is ontstaan, toen een grote groep vrouwen spontaan een kroeg introk waar een vrouw door een groep mannen was verkracht.
Sindsdien gaan vrouwen in de grote steden van Amerika en Europa rond 19 mei de straat op om te protesteren tegen seksueel geweld.

In maart 1976 werd er een Reclaim The Night March gehouden in België, toen vrouwen daar het International Tribunal on Crimes against Women bezochten. Zij protesteerden tegen geweld tegen vrouwen terwijl ze fakkels droegen. Andere protesten waren in Rome in 1976, in Duitsland in 1977 en in Groot Brittannië in 1977, in antwoord op de Yorkshire Ripper in Leeds, die veroordeeld werd voor de moord op 13 vrouwen.

Einde vanzelfsprekenheid

De straat en de nacht zijn mannelijke domeinen. Het doel van deze nachtelijke demonstraties bleef een einde te maken aan de vanzelfsprekendheid dat de straat ‘s nachts de man toebehoort. Maar ook vandaag kunnen vrouwen nog steeds niet vrij over straat, al geldt dat deels ook voor mannen. We leven in een gewelddadige wereld.
Het verschil blijft echter dat vrouwen zelf ook verantwoordelijk lijken te worden gehouden wanneer er iets naars gebeurt.

Heksennacht

In Nederland

In Nederland was de eerste Heksennacht in 1978. Deze werd georganiseerd door Vrouwen tegen Seksueel Geweld uit Amsterdam en werd in meer dan 10 steden tegelijk gehouden, waaronder Amsterdam, Utrecht, Nijmegen, Groningen en Den Haag. In totaal meer dan 8000 vrouwen droegen fakkels en spandoeken met zich mee en zongen het Heksenlied. Vrouwen maakten zichzelf zichtbaar op straat en vestigden zo de aandacht op de kracht van vrouwen. Fakkels, zingen en spandoeken bleven in de daarop volgende nachten het symbool van de protesten.

De Heksennacht wordt in veel landen gehouden. De Duitse 'Walpurgisnacht' is altijd op 30 april. (Walpurgisnacht is een oud Europees feest, dat werd gevierd in de nacht van 30 april op 1 mei. In deze nacht hadden de boze geesten vrij spel...) Omdat het dan Koninginnedag was in Nederland, werd besloten Heksennacht te verplaatsen naar een datum kort na 30 april. De keuze viel op 19 mei, de verjaardag van een van de actievoersters.

Geen mannen mee?

In de eerste jaren werd de vraag naar deelname van mannen niet eens gesteld. Mannen speelden in de vrouwenbeweging niet of nauwelijks een rol. En de demonstratie van de Heksennacht had bovendien ook een symbolische functie: vrouwen die samen laten zien dat ze de straat terugnemen. In latere jaren speelt wel de discussie of het met of zonder mannen moet. Daarover verschilt men van mening. Sommigen vinden dat mannen deel kunnen nemen aan de demonstraties. Anderen weigeren mannen, vanwege het idee van 'het creëren van een veilige ruimte voor vrouwen', en ook vanwege het idee dat ze de straat terug willen, van alle mannen, niet alleen van sommige mannen.

De stand vandaag de dag?

Tegenwoordig vinden de Heksennachten niet meer overal jaarlijks plaats en lijken ze afhankelijk van plaatselijke initiatieven. Toch is seksueel geweld overal ter wereld een groot probleem en is de kreet 'Vrouwen Eisen de Straat Terug' nog steeds actueel.
Meisjes worden opgevoed met 'niet alleen 's avonds over straat, niet alleen door dat park, zorg dat je terug fietst met een vriendin van dat feestje' en alleen wandelen op de hei of in de duinen is ook niet zonder risico. Denk aan taxi’s speciaal voor vrouwen, nodig, omdat taxichauffeurs niet altijd te vertrouwen zijn. Aparte parkeervakken in garages die in Duitsland aangelegd worden. En wat te denken van vrouwen in India die worden verkracht in een bus. Of aan speciale coupés in de Japanse metro voor vrouwen. Vrouwen krijgen ook op straat nog steeds te maken met seksueel geweld.

Heksennacht

Heksenlied


De heksen zijn terug, recht uit de hel,
de heksen zijn terug, met vlammende haren
de heksen zijn terug en ze zijn niet meer weg te slaan!

Gekomen uit het oeroude matriarchaat
met wijsheid veel ouder dan van de mannenstaat
De kracht van de man was de dood en niet het woord
Hij kon haar daarop niet verslaan, dus werd ze vermoord!
refrein

In de middeleeuwen werd een vrouw alleen
die haar werk deed met vrouwen om haar heen
door de kerk verdacht van kwaad en hekserij;
verbrand, gestenigd en verdronken met een kei.
refrein

Overgeleverd werd haar kruidenkundig
van moeder op dochter, dwars door de tijd
de mannen vonden mannenmedicijnen uit
de vrouw werd hun vijand, dus verbrand met haar en huid.
refrein

Wij zijn de heksen, wij dansen om het vuur
wij maken met elkaar weer een vrouwenkultuur
met onze dromen, kennis, onze gein
zijn we terug op eigen terrein!

De heksen zijn terug ..