Vrouwen en sport in Nederland

Inleiding

'IOC-lid Anton Geesink riep onlangs de sportkoepel NOC*NSF op een vrouw tot chef de mission te benoemen voor de Olypmische Spelen van 2004' berichtte een artikeltje in Avanta -magazine van oktober 2000.

'Topsport gelooft heilig in de superioriteit van mannelijk leiderschap. Maar de mythe wordt steeds vaker ondermijnd. Hoeveel weerstand een vrouw moet overwinnen op weg naar leiderschap in de topsport, blijkt wel uit het feit dat zelfs haar eigen seksegenoten doorgaans de voorkeur geven aan een mannelijke coach' kopte Joost Galema in een artikel in Elsevier van 11-3-2000.

Twee berichten uit het jaar 2000. Het IOC wil meer vrouwen in sportbesturen benoemen en de NOC*NSF heeft het beleid overgenomen. Maar volgens recente cijfers zouden op landelijk niveau nog slechts 1 op de 8 bestuursfuncties in de sport door een vrouw worden bezet. De chef de mission voor de Olympische Spelen in Beijing in 2008 is nog steeds een man.

Sportberoepen, kaderfuncties, gelijke kansen

Het Landelijke Netwerk Vrouw & Sport (LNVS) werkt nauw samen met de NOC*NSF en het NISB om de deelname van vrouwen in de sport en het percentage vrouwen in sportbesturen te verhogen. Hiervoor is de M/V Sportmeter

ontwikkeld: een instrument om snel en doeltreffend na te gaan hoe het is gesteld met de aantrekkelijkheid van sportverenigingen en -bonden voor vrouwelijk kader. Ook is het mogelijk via dit instrument advies te krijgen om meer vrouwen aan de organisatie te binden.
Verschillende onderzoeken naar vrouwen in topfuncties, kaderfuncties, besturen of als coach en trainer zijn vanaf het begin van de jaren negentig daaraan voorafgegaan.

Vrouwen in zicht : over de positie van vrouwen en mannen in sportbestuursfuncties / Inge Claringbould. - Nieuwegein : Arko Sports Media, 2006. - 132p. : lit. : tab.
Beschrijving van ontwikkelingen in het aandeel vrouwen in (hogere) bestuursfuncties; hoe mannelijke en vrouwelijke bestuurders denken over de invulling van hun functie; de invloed van verschillende betekenissen die gegeven worden aan mannelijkheid en vrouwelijkheid op de posities die mannen en vrouwen in sportbesturen nnemen.
Vindplaats Aletta: NED 53 2006

Landelijk congres vrouw en sport : kwaliteitsimpuls sportbestuur en sportkader : samenvatting van de dag / Dorien de Wit (voorw.), Riet Ooms, Ronald Kramer, André van Schaveren. - Amsterdam : Landelijk Netwerk Vrouwen in de Sport, 2001. - 22p.
Verslag van een congres, dat georganiseerd werd om te bewerkstelligen dat meer vrouwen deelnemen in sportbesturen.
Vindplaats Aletta: NED 4 2001

Altijd beter dan mijn sporters : arbeidscultuur van trainers (m/v) in vier individuele sporten / Annelies Knoppers, Yvonne Bouman. - Arnhem : NOC*NSF, 1998. - 202p. : lit. : tab. (Waarden en Normen in de Sport NOC*NSF ; 386)
Onderzoek naar waarden en normen van sporttrainers in vier individuele sporten, gericht op de vraag waarom vrouwen ondervertegenwoordigd zijn als trainer.
Vindplaats Aletta: NED 4 1998

Vrouwen in betaalde beleidsfuncties bij sportbonden en sportraden : eindrapport / M. Brink, P.J. Krooneman ; Regioplan Onderwijs en Arbeidsmarkt. - Arnhem : NOC*NSF, 1998. - VII ; 41p. : tab. : bijl. (NOC*NSF ; 413)
Onderzoek naar het geringe aantal vrouwen in betaalde beleidsfuncties in de sportwereld.
Vindplaats Aletta: NED 53 1998

De Gender Budget Analyse is ontwikkeld als instrument voor het emancipatiebeleid in de sport:

Doelgericht begroten in de sport : gender budget analyse bij zes gemeenten. Bussum; Den Haag : Marktplan Adviesgroep; E-Quality : experts in gender en etniciteit. - 115p. : bijl. : fig. : tab.

digitaal beschikbaar

Instrument voor doelgericht begroten : methode voor het uitvoeren van een Gender Budget Analyse. - Bussum; Den Haag : Marktplan Adviesgroep; E-Quality : experts in gender en etniciteit. - 17p. : bijl.
digitaal beschikbaar

Wie profiteert (v/m)? : literatuuronderzoek gender budget analyse in de sport / Alexandra van Selm, Shantie Jagmohansingh. - Bussum; Den Haag : Marktplan Adviesgroep; E-Quality : experts in gender en etniciteit. - 50p. : bijl. : tab.
digitaal beschikbaar

Seksuele intimidatie

Sinds halverwege de jaren negentig is meer aandacht gekomen voor seksuele intimidatie in de sport. Onderzoeken naar omvang, aard en gevolgen van seksuele intimidatie hebben uiteindelijk geleid tot handleidingen en folders over gedragsregels en procedures. De NOC*NSF heeft een Meldpunt Seksuele intimidatie in de sport (0900- 2025590) ingesteld.

Seksuele intimidatie in de sport : beleid voeren bij een sportvereniging / Petra Moget ; NOC*NSF. - Arnhem : NOC*NSF, 2003. - 21p. : app. : lit.
Deze brochure, bedoeld voor sportorganisaties en -verenigingen biedt een leidraad bij de preventie van seksuele intimidatie en biedt inzcht in de risicofactoren binnen de vereniging.
Vindplaats Aletta: NED 4 2003

Beeldvorming, presentaties van sporters in de media

Waarom zien vrouwen in de sportprogramma's op televisie zo weinig andere vrouwen? Is het beeld voornamelijk dat van een witte macho-cultuur? Ligt dat aan de selectie, interpretatie en presentatie in de sportmedia, het geringe aantal of de positie van vrouwelijke sportjournalisten, de publieke beeldvorming over mannelijkheid en vrouwelijkheid in de sport?

Lees hierover in:


Worstelen met het stereotype : een onderzoek naar de weergave van Olympische sporters in de Nederlandse kranten / Roelien Luijt. - Utrecht : s.n., 2005. - 102p. : bijl. : lit. : tab. : foto's
Doctoraalscriptie Universiteit Utrecht waarin aan de hand van een kwantitatieve en kwalitatieve analyse beschreven wordt op welke wijze de Nederlandse sportmedia bijdragen aan de beeldvorming over gender en etniciteit van sporters.

digitaal beschikbaar

Heldinnen in de sport / Inge Claringbould, Agnès Elling, Erica Terpstra (voorw.). - Nijmegen : Arko Sports Media, 2004. - 155p. : foto's
Bevat achttien portretten van vrouwelijke topsporters, trainers en bestuurders. De vrouwen laten de gedrevenheid en hun passie voor sport zien, gaan in op de keuzes die ze gemaakt hebben om in die toppositie terecht te komen en vertellen over de belemmeringen die ze daarbij hebben ondervonden.
Vindplaats Aletta: NED 4 2004

Gender, etniciteit en de sportmedia : productieprocessen en publieksinterpretaties / Annelies Knoppers, Agnès Elling. - Arnhem : NOC*NSF, 2001. - 139p. : lit. : tab. : bijl. (Waarden en normen in de sport ; II)
Mediasport is het product van een samenwerking tussen commercie, topsport en media, maar geeft niet weer wat topsport werkelijk inhoud - de consument krijgt een gekozen hoeveelheid informatie aangeboden. Dit rapport bevat het verslag van sport-inhoudsanalyses, de productieprocessen en een publieksonderzoek waarin een relatie wordt gelegd tussen sport, de media en het publiek, met een accent op de betekenissen die gegeven worden aan gender en etniciteit.
Vindplaats Aletta: NED 4 2001

Over etniciteit gesproken: uit onderzoek blijkt dat vrouwen uit etnische minderheden (mannen trouwens ook) veel minder vaak lid zijn van een sportvereniging in vergelijking met autochtonen. In plaats daarvan sporten zij meer bij particuliere sportclubs of lokale buurthuizen. Om de sportparticipatie van meisjes en vrouwen uit etnische minderheden te stimuleren, heeft E-Quality in 2006 de factsheet

Sportdeelname meisjes en vrouwen uit etnische minderheden

samengesteld met feiten, cijfers en praktijkgerichte aanbevelingen voor lokale en landelijke beleidsmakers, besturen van sportbonden en sportverenigingen.

Ze zijn er niet voor gebouwd : in- en uitsluiting in de sport naar sekse en etniciteit / Agnès Elling. - Nieuwegein : Arko Uitgeverij, 2002. - 312p. : bijl. : lit. : tab.
Proefschrift Katholieke Universiteit Brabant over de historische en hedendaagse betekenisrelaties tussen sport, sekse en etniciteit. Beschreven wordt hoe sociale in- en uitsluiting plaatsvindt in en door sport en welke overeenkomsten, verschillen en onderlinge interacties bestaan tussen in- en uitsluiting naar sekse en etniciteit.
Vindplaats Aletta: NED 4 2002

Geschiedenis van vrouwen in de sport

Emancipatiehistorici lieten tot op heden de vrouwensport rusten, terwijl sporthistorici vrijwel geen aandacht geven aan vrouwen in de sport. Er is nog niet veel Nederlandse literatuur over de geschiedenis van vrouwen in de sport:

Arts & sport themanummer / Koos Steendijk-Kuypers
In: VNVA-Krant. - 28 (2000), 5(sep), p.2-16
Bevat o.a. een overzicht van de geschiedenis van vrouwen op de Olympische Spelen.

Vrouw-en-sport een eeuw geleden : een feministisch dilemma : een terreinverkenning / Koos Steendijk-Kuypers
In: Historica. - 23 (2000), 1(feb), p.3-5 : lit.opg.
Medisch-historica Steendijk-Kuypers gaat in op de plaats van vrouwen in de sportgeschiedenis met o.a. fietsen, fysieke kracht als strategie in de strijd voor onafhankelijkheid, meisjesgymnastiek, medisch-hygiënische inzichten die van belang geweest zijn voor de emancipatie van vrouwensport

Gender in beweging : pedagogiek en sekse in de lichamelijke opvoeding van de twintigste eeuw / Mineke van Essen. - Groningen : ADNP (Archief en Documentatiecentrum Nederlandse Psychologie), 1999. - 31p. : lit. : foto's
(ADNP-reeks ; 1)
Rede uitgesproken op 14 december 1999 bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar genderstudies, RUG, over de verschillen wat betreft gender in het bewegingsonderwijs in Nederland in het Interbellum en in de jaren negentig.
Vindplaats Aletta: map: Sport 1999

De sekse van het muurtje themanummer / Marjet Derks, Annelies Knoppers, Agnès Elling
In: Tijdschrift voor genderstudies. - 2 (1999), 4(dec), p.5-35 : lit.
Een historisch artikel over de participatie van vrouwen in het georganiseerde voetbal van de afgelopen eeuw en onder andere een analyse van de mechanismen waarmee in het Nederlandse voetbal de dominantie gehandhaafd blijft van een specifieke (heteroseksuele en witte) vorm van mannelijkheid

Vrouwen-beweging : medische en culturele aspecten van vrouwen in de sport, gezien in het kader van de sporthistorie (1880-1928) / J. Steendijk-Kuypers. - Rotterdam : Erasmus Publishing, 1999. - 232p. : lit. : index : adr. : foto's : afbn.
Onderzoek naar de entree van vrouwen in de sport in de periode 1880-1928, de tijd waarin diverse takken van sport nog in de kinderschoenen stonden.
Vindplaats Aletta: WER 4 1999

In de Verenigde Staten wordt al langer serieus onderzoek gedaan naar gender en sport:

Feminist sport studies : sharing experiences of joy and pain / Pirkko Markula (ed.), Ulla Kosonen, M. Ann Hall, Joan L. Duda, et al.. - Albany : State University of New York Press, 2005. - IX, 250p. : index (SUNY series on sport, culture, and social relations)
Analysis of the development of feminist sport studies through personal narratives of feminist sport researchers from North America, Europe, and New Zealand. The authors tell about the academic context for feminist research in sport studies, the feelings and experiences of being women researchers in a male-dominated field, and internal doubts and disappointments after vilification of their work.
Vindplaats Aletta: WER 8 2005

She can coach! / Cecile Reynaud (ed.). - Champaign : Human Kinetics, 2005. - VIII, 269p. : index : foto's
Presentation of the experiences and insights of 20 women coaches from 13 different sports. Every chapter addresses a key factor in guiding athletes and teams to excel and in keeping a program at a championship level.
Vindplaats Aletta: VS 53 2005

Athletic intruders : ethnographic research on women, culture, and exercise / Anne Bolin (ed.), Jane Granskog (ed.). - Albany : State University of New York Press, 2003. - VIII, 294p. : index : lit. (SUNY series on sport, culture, and social relations)
Informed by feminism and the fields of anthropology and sociology of sport, this anthology investigates women's place in sport and exercise from a socio-cultural perspective, documenting women's struggle into the sports arenas of male hegemony. The nine ethnographic case studies explore issues of identity, embodiment, and meaning in various sports and exercise, including triathlons, aerobics, basketball, bodybuilding, weightlifting, motorcycle riding, softball, casual exercise, and rugby.
Vindplaats Aletta: VS 4 2003

Gender and sport : a reader / Sheila Scraton (ed.), Anne Flintoff (ed.). -
London : Routledge, 2002. - XVI, 311p. : index : lit.
This reader addresses the key issues, theoretical debates and empirical research that have informed the study of gender and sport. Key areas covered include: theories of gender and sport, historical developments, the media and representation, race and ethnicity, men and masculinities, sexualities, bodies, physicality and power and policies and politics.
Vindplaats Aletta: WER 4 2002

International encyclopedia of women and sports / Karen Christensen (ed.), Allen
Guttmann (ed.), Gertrud Pfister (ed.). - New York : Gale group, 2001. - LII,
1428p. : index : foto's
Vindplaats Aletta: B 04 2001/WER

Meer informatie over vrouwen en sport vind u in de veelgestelde vraag over deelname van vrouwen aan de Olympische Spelen