Olympische Spelen en de deelname van Nederlandse sportvrouwen

Inleiding

Van 27 juli tot en met 12 augustus 2012 werden de Olympische Zomerspelen gehouden in Londen, de hoofdstad van het Verenigd Koninkrijk. De Paralympische Spelen vonden van 29 augustus tot en met 9 september 2012 plaats, ook in Londen. Dit zijn de Olympische Spelen voor sporters met een handicap. In dit dossier aandacht voor de eerste vrouwen bij de Olympische Spelen, de deelname en medailles van Nederlandse sportvrouwen, en vrouwen in het Olympisch bestuur. Ook de seksetest komt aan bod, die werd uitgevoerd uit angst dat mannelijke atleten zich voordeden als vrouwen.

Deelname van vrouwen aan de Olympische Spelen in de oudheid...

In 776 voor Christus vonden voor het eerst de Olympische Spelen plaats in de Griekse stad Olympia. Daarmee werd Zeus geëerd, de vader van de Griekse goden. Alleen Griekse mannen mochten aan de Spelen meedoen. Vrouwen mochten niet deelnemen en zelfs niet toekijken vanaf de tribune om de sporters aan te moedigen, behalve ongetrouwde meisjes. In de zesde eeuw startten Griekse vrouwen hun eigen ‘spelen’ met hardloopwedstrijden, die iedere vier jaar in Olympia werd gehouden. Ter ere van de godin Hera werden deze spelen Heraea genoemd.
Heraean Games (Wikipedia)

Sinds 1900 deelname van vrouwen aan de 'moderne' Olympische Spelen

De eerste ‘moderne’ Olympische Spelen vonden plaats in 1896 in Athene. Toen mochten vrouwen nog niet deelnemen. In 1900 mochten vrouwen voor het eerst aan de Olympische Spelen in Parijs meedoen. Zij deden mee aan de onderdelen golf en tennis. Er waren in totaal negentien inschrijvingen van vrouwen. Zij vertegenwoordigden vijf landen: de Verenigde Staten, Frankrijk, Groot-Brittannië, Zwitserland en de Bohemen. Tennisster Charlotte Cooper was in 1900 de eerste vrouw die een Olympische gouden medaille won.

Eerste Nederlandse vrouw op de Olympische Spelen in 1920

Het duurde even voordat Nederland een vrouw afvaardigde naar de Olympische Spelen. Pas in 1920 was zwemster Rie Beisenherz de eerste Nederlandse vrouwelijke deelneemster in Antwerpen.
Biografische knipselmap Rie Beisenherz in de bibliotheek

Rie Beisenherz (Wikipedia)

In 1928 de eerste gouden medaille voor Nederlandse vrouwen

De eerste gouden Olympische medaille behaalde het Nederlandse vrouwenteam turnen in 1928 in Amsterdam. Het was in 1928 voor het eerst dat turnen door vrouwen werden toegestaan op de Olympische Spelen. Op dezelfde Zomerspelen behaalde Maria 'Zus' Braun een gouden plak voor de 100 meter rugslag.
Turnvrouwen (NOC*NSF Sporterfgoed)

Maria 'Zus' Braun (NOC*NSF Sporterfgoed)

1936: de eerste Nederlandse deelneemster aan de Olympische Winterspelen

Vanaf 1924 werden naast de Zomerspelen ook Winterspelen gehouden. Nederland nam pas in 1928 deel, maar zonder vrouwen. De eerste Nederlandse vrouwelijke deelnemer aan de Winterspelen was de skiester Gratia Schimmelpenninck van der Oye in 1936 in Garmisch-Partenkirchen.
Vergeten sporthelden: Gratia Baronesse van den Bergh - Schimmelpenninck van der Oye (Sportgeschiedenis.nl)

Documentaire over o.a. de Gratia Club voor Slankblijvers (Andere Tijden)

Overlijden Gratia Schimmelpenninck van der Oye in 2012 (NOS)

Zwemster Rie Mastenbroek: drie gouden en één zilveren medaille in 1936

De zeventienjarige Nederlandse zwemster Rie Mastenbroek was de eerste vrouw die vier Olympische medailles won. Rie won drie gouden en één zilveren plak tijdens de Spelen in 1936 in Berlijn.
Foto's Hendrika 'Rie' Mastenbroek op de Olympische Spelen in 1936 (Olympic Committee)

Biografische knipselmap Rie Mastenbroek in de bibliotheek

Atlete Fanny Blankers-Koen: vier gouden medailles in 1948

In 1948 won Fanny Blankers-Koen maar liefst vier gouden medailles in Londen: op de 100 en 200 meter sprint, op de 80 meter horden en op de 4x100 meter estafette. Ze was de eerste vrouw ter wereld, die deze unieke prestatie leverde. In 1999 werd zij verkozen tot atlete van de twintigste eeuw.
Fanny Blankers-Koen in de collectie

Biografische knipselmap Fanny Blankers-Koen in de bibliotheek

Biografie en foto's Fanny Blankers-Koen op de Olympische Spelen 1948 en 1952 (Olympic Committee)

Fanny Blankers-Koen: atlete van de twintigste eeuw (FBK-Games)

Carry Geijssen: de eerste gouden medaille voor het vrouwenschaatsen in 1968

Carry Geijssen, Stien Kaiser en Ans Schut zorgden in de jaren zestig van de twintigste eeuw voor een doorbraak in het Nederlandse vrouwenschaatsen. Carry Geijssen was de eerste Nederlandse vrouw die goud won bij het hardrijden op de schaats op de Winterspelen van 1968 in Grenoble.
Documentaire ‘Stien, Carry en Ans’ (Andere Tijden Sport)

1997: De eerste vrouwelijke vice-voorzitter van het International Olympic Committee

De Amerikaanse roeister Anita DeFrantz werd in 1997 de eerste vrouwelijke vice-voorzitter van het International Olympic Committee (IOC). In 1976 was zij de aanvoerder van het eerste Amerikaanse vrouwenroeiteam op de Olympische Spelen in Montreal, waar de Vrouwen Acht een bronzen medaille won. In 1986 werd zij als eerste Amerikaanse vrouw en als eerste Afro-Amerikaan benoemd als lid van het IOC. Sinds 1995 is zij voorzitter van de Women and Sport Commission van de IOC.
Biography Anita DeFrantz (Sports Illustrated Women)

Biography Anita DeFrantz (Answers.com)

Former Olympian Anita DeFrantz continues to serve as an advocate for athletes (NBC)

De eerste vrouwelijke voorzitter van het NOC*NSF in 2003

Oud-zwemster en deelneemster aan de Olympische Spelen Erica Terpstra was van 2003 tot 2010 voorzitter van het Nederlands Olympisch Comité/Nederlandse Sport Federatie NOC*NSF.
Erica Terpstra in de collectie

Erica Terpstra (NOC*NSF Sporterfgoed)

Voor het eerst vaardigen alle landen vrouwen af in 2012

In 2012 hadden alle 203 deelnemende landen voor het eerst in de olympische geschiedenis mannen én vrouwen in hun olympische delegaties. Twintig jaar geleden waren er nog 35 landen, die alleen mannen stuurden naar de Olympische Spelen. In 1996 waren er zeventien olympische ploegen waarin vrouwen ontbraken en in 2000 nog acht. Het Saoedische Olympische Comité verklaarde op 12 juli 2012 op de valreep dat zij twee vrouwelijke sporters voor hun land laten uitkomen, nadat Qatar en Brunei dat al eerder hadden gedaan.
Artikel 'De Olympische Spelen van de Dames' (NRC)

Artikel 'Goed bedekte atletes naar Spelen 2012' (AD)

Artikel 'Qatar voor het eerst met vrouwen naar Olympische Spelen' (Trouw)

Artikel 'IOC overtuigt Saoedi-Arabië' (NRC)

In 2012 beoefenen vrouwen voor het eerst alle Olympische sporten

In 116 jaar 'moderne' Olympische Spelen was het ook voor het eerst dat vrouwen alle sporten uitoefenden. In London zijn voor het eerst vrouwelijke boksers te zien.
Blog 'Vrouwelijke boksers houden keuze' (De Zesde Clan)

Man of vrouw?

Al decennia lang tijdens de Olympische Spelen worden vrouwelijke deelnemers getest op hun sekse, uit angst dat mannelijke atleten zich als vrouw voordoen. De Nederlandse hardloopster Foekje Dillema ondervond dat al in 1950, toen zij het Nederlands record op de 200 meter afnam van viervoudig Olympisch kampioene Fanny Blankers-Koen. Na de dood van Foekje Dillema werd postuum een DNA-test gedaan.
Boek ‘Het verwoeste leven van Foekje Dillema’

Documentaire ‘Het mysterie Foekje Dillema’ (Andere Tijden Sport)

Verder lezen

Vrouwen en sport en de collectie Steendijk-Kuypers

Onderzoek 'Worstelen met het stereotype'

Dossier krantenknipsels 'Gelijk spel! : sportvrouwen met het oog op Beijing'

Meer Olympische Spelen in de collectie

Externe links

Officiële website Olympische Spelen 2012

Olympische Spelen 2012 (Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport Federatie (NOC*NSF))

Paralympische Spelen 2012 (Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport Federatie (NOC*NSF))

Olympische Zomerspelen 2012 (Wikipedia)

Paralympische Zomerspelen 2012 (Wikipedia)

Women and Sport Commission (International Olympic Committee)

Factsheet Women in the Olympic Movement (International Olympic Committee)

Auteur: Arlette Strijland
Datum: 3 februari 2010; 3 juli 2012
Laatst gewijzigd: 26 april 2013